Breng gescheiden werelden echt bij elkaar!

Erik Dannenberg daagde bezoekers tijdens zijn actualiteitencollege uit met oneliners om exclusie en inclusie te verduidelijken. Waarom de ene mens eet en de andere een maaltijdvoorziening nuttigt. Waarom de meeste van ons verhuizen maar anderen ergens worden geplaatst.

Werken aan inclusie van mensen die beschermd wonen vraagt volgens Dannenberg, voorzitter van Divosa, om een kanteling van denken. Het streven moet zijn een inclusieve samenleving waarin iedereen meedoet, maar dat vraagt om een visie van gemeenten en professionals. Dannenberg was ook voorzitter van de commissie die het adviesrapport ‘Van beschermd wonen naar een veilig thuis’ opleverde. Het rapport is inmiddels integraal opgenomen in het regeerakkoord.

Dannenberg: ”Het rapport markeert in belangrijke mate de omslag die we de afgelopen jaren via de wet maar ook in woord en daad tot stand proberen te brengen. We zijn altijd een solidair land geweest maar vanuit goede bedoelingen zijn we steeds verder van kwetsbare mensen af komen te staan.” 

Aan de hand van aansprekende voorbeelden illustreert hij vervolgens hoe mensen in beschermde woonvormen in de loop der tijd zijn gaan ervaren dat zij in een gescheiden systeem terecht zijn gekomen Veelzeggend citaat van een persoon woonachtig in een beschermd wonen omgeving is: "Andere mensen verhuizen, wij worden geplaatst."

Het systeem van wet- en regelgeving houdt kwetsbare mensen in die afgescheiden wereld gevangen. Het gevolg is dat het talent van deze mensen niet wordt benut in de samenleving. Dannenberg: “Met ons rapport in 2015 hebben we een duidelijk signaal afgegeven dat we hier verandering in willen brengen. Gemeenten zijn nu bezig met de implementatie ervan. De weg van exclusie en separatie, naar integratie en inclusie is weerbarstig maar tegelijkertijd ook heel erg kansrijk. Maar er is nog veel werk aan de winkel.”

Gescheiden systemen

Mensen wonend in beschermde woonvormen zijn in de loop der tijd steeds meer gaan ervaren dat zij in een gescheiden systeem terecht kwamen die door taalgebruik pijnlijk zichtbaar wordt. Dannenberg: “Het systeem van wet-en regelgeving houdt hen intussen in die afgescheiden wereld bekneld. Het gevolg is dat het talent van deze mensen niet wordt benut in de samenleving.”

Radicale aanpak

Dannenberg gaat uit van de visie dat ieder mens een talent heeft dat van betekenis kan zijn voor de samenleving. Mensen met een uitkering herbergen talent dat nu niet benut wordt. Dit talent benutten vraagt om een radicaal andere aanpak. Dannenberg:

“De vraag is: Hoe kunnen we van jouw talenten gebruikmaken? Deze vraag stellen betekent een andere werkwijze aan ‘de keukentafel’. Het betekent geen intakes meer maar assessments afnemen. Het betekent ook dat gemeente anders moeten gaan kijken naar de lokale samenleving. Niet langer uitgaan van aanvragen voor een individu. Sluit een deal met de lokale community: werk als gemeente actief aan een includerende arbeidsmarkt.”

Gevangen in het systeem

Met deze eenvoudig ogende oplossingen wordt duidelijk hoe ingewikkeld we het vaak geregeld hebben en hoe regels elkaar tegenwerken. Denk aan de opvanghuizen voor daklozen. Zolang zij geen stabiele woonomgeving hebben is er geen schuldhulpverleningstraject mogelijk. Wil je recht doen gelden op een tweede-kans-woning, dan zal iemand eerst een schuldhulpverleningstraject te moeten doorlopen. Zo kan bestaande wet- en regelgeving mensen behoorlijk wanhopig maken en hen daardoor gevangen houden in de marge en in het systeem.

Dannenberg: “Hebben we het hier over verward gedrag of een verwarrende samenleving?’ Binnen de huidige samenleving kunnen we niet langer uitgaan van solidariteit. We zijn zwak geworden in het organiseren van iets kleins binnen iets groots, we lijken het te hebben verleerd. Dat zien we terug in beleid. Denk aan het zelfstandig wonen in de wijk van mensen met een GGZ-achtergrond. Stelselmatig worden deze bewoners buitengesloten, denk aan het niet uitgenodigd worden voor de buurt bbq en niet toegelaten worden tot de buurt-appgroep.”

Andere sturingsprincipes nodig

Het tij keren richting inclusie is een weerbarstige opgave. Het vraagt immers om het bekwaam maken van de gemeenschap om met diversiteit om te gaan. Dat gaat niet vanzelf en vraagt om een duurzame en gekantelde inzet. Dannenberg: “Op dit moment zijn het vooral de criminelen die profiteren van de ontstane situatie. Denk aan de crimineel die bij de pinautomaat signaleert wie steeds terugkeert om geld op te nemen zonder succes. Hij verleidt degene die vruchteloze pogingen deed geld op te nemen tot het deelnemen aan criminele activiteiten om ‘makkelijk ’snel geld te verdienen. Zo worden kwetsbaren een gemakkelijke prooi voor criminele bendes.”

Investeren in mensen

Een tegenwicht hiertegen bieden is mogelijk door te investeren in mensen die signaleren en mede-buurtgenoten aanspreken om zo de weg te vinden naar oplossingen binnen de wijk. Liefst vanuit verschillende beroepenvelden en domeinen. Zodat preventieve en collectieve aanpakken mogelijk worden. Dannenberg illustreert hoe ver we nog van die oplossing afstaan aan de hand van de reclasseringswerker die vijf jongens begeleidt uit eenzelfde wijk:  "Hij zou in de wijk moeten kunnen werken aan oplossingen die duurzaam zijn. Maar dat vraagt een andere verantwoordingsstructuur, want deze reclasseringswerker wordt betaald voor individuele begeleiding. Ruimte voor creativiteit van professionals, vraagt ook om andere sturingsprincipes van gemeenten. Principes waardoor het logisch is dat partijen elkaar opzoeken en elkaars expertise benutten. Waarbij snel gehandeld wordt en waarbij achteraf geëvalueerd wordt op aanpakken. Zodat werkwijzen worden ontwikkeld die werken, over organisatiegrenzen en door organisatiebelangen heen. De huidige wijkteams kunnen hierin van betekenis zijn, mits zij ieder de eigen expertise goed op peil houden en als regisseur eenvoudig experts kunnen inschakelen zodra dat nodig is."

Discussie

Uit het college van Dannenberg en de discussie na afloop blijkt dat de omslag ‘Van beschermd wonen naar een veilig thuis’ geen sinecure is. Opname van dit advies in het regeerakkoord is een mooie eerste stap. Succesvolle implementatie vraagt een gekantelde inzet op alle fronten, van beleid tot uitvoering. Maar het perspectief lonkt: een veilig thuis creëren voor alle mensen in de samenleving.


Downloads:


Kom ook naar onze volgende Actualiteitencolleges:


Dit nieuwsbericht komt uit onze nieuwsbrief van november 2017.